Bu derste insanın yaratılış gayesi, marifetullahın hakikati ve Allah’a ulaşma yolunda atılması gereken temel adımlar ele alınmaktadır. Üstad Yusuf Tazegün, insanın yaratılışındaki yüce potansiyele dikkat çekerek, Allah’ı tanımanın yalnızca teorik bilgiyle değil; nefsi tanımak, kullukta derinleşmek ve benlikten arınmakla mümkün olduğunu vurgulamaktadır. Ders boyunca Kur’an ayetleri, hadisler ve büyük ariflerin hayatlarından örneklerle marifet yolunun esasları açıklanmaktadır.
1. İnsanın Yaratılışı: Ahsen-i Takvim ve Esfel-i Safilîn
İnsanın Yüce Potansiyeli: Allah Teâlâ insanı varlık âleminin en güzel ve en mükemmel varlığı olarak yaratmıştır. Kur’an’da ifade edilen Ahsen-i Takvîm makamı, insanın ilahi kemallere ulaşabilecek bir kabiliyet taşıdığını göstermektedir. İnsan, marifetullah yolunda ilerlediğinde nur âlemine yükselebilecek bir istidada sahiptir.
Düşüş Tehlikesi: İnsan, yaratılış gayesine uygun yaşamaz ve Allah’ın istediği kulluk yolundan uzaklaşırsa Esfel-i Safilîn derecesine düşebilir. Böylece sahip olduğu üstün kabiliyetleri kaybederek manevi bakımdan hayvandan daha aşağı bir seviyeye inme tehlikesiyle karşı karşıya kalır.
2. Okunması Gereken Bir Kitap Olarak İnsan
Kendini Tanımanın Önemi: Hz. Ali'nin (a.s.) hadisinden hareketle insan, okunması gereken bir kitaba benzetilmektedir. Marifet yolculuğunun ilk adımı, insanın kendi iç dünyasını tanıması, nefsini sorgulaması ve varlığını doğru okuyabilmesidir. İnsan kendisini tanıdıkça Rabbini tanımaya yaklaşır.
Nefis Kitabını Korumak: Şeytan, yalanlar, iftiralar ve günahlar aracılığıyla insanın bu manevi kitabını tahrif etmeye çalışır. Bu sebeple kişi sürekli muhasebe yapmalı, nefsini arındırmalı ve hakikatten uzaklaştıran etkilerden korunmalıdır.
3. Allah'ın Zuhuru ve "Ya Hazır, Ya Nazır" Bilinci
İlahi Tecelli: İnsanın yaratılış gayelerinden biri, her geçen gün Allah’ın güzel isimlerinden birini kendi ahlakında ve yaşayışında yansıtarak yeryüzünde ilahi isimlerin tecellisine mazhar olmaktır.
Allah'ın Sürekli Huzurunda Yaşamak: Bütün varlık âlemi Allah’ın tecellisidir. Allah’ın her yerde hazır ve nazır olduğu bilincine ulaşan kimse, O'nun huzurunda bulunduğunu idrak eder ve bu bilinç günahlardan uzak durmasını sağlayan en güçlü manevi koruyucu hâline gelir.
4. Marifetullah Yolundaki Üç Temel Adım
Yakaza (Uyanış): Manevi yolculuğun başlangıcı, insanın gaflet uykusundan uyanarak "Ben kimim, nereden geldim, nereye gidiyorum?" sorularını samimiyetle sormasıdır. Hz. Peygamber'in (s.a.a.) "İnsanlar uykudadır; ölünce uyanırlar." hadisi, bu bilinçsel uyanışın önemini ortaya koymaktadır.
Ehlibeyt'e Tevessül: Yakaza hâlinin devam edebilmesi için Ehlibeyt'e (a.s.) gönülden bağlanmak, onların yolunu takip etmek ve manevi meclislerde bulunarak bu bağı sürekli canlı tutmak gerekir.
Şeriata Bağlılık: Maneviyatın temel şartı, Allah'ın farzlarını yerine getirmek ve haramlarından sakınmaktır. Şeriatın emirlerine bağlı olmadan ulaşıldığı zannedilen manevi tecrübeler hakikat değil, nefsin veya hayalin ürünü olarak değerlendirilmiştir.
5. Marifetullah ve Allah'ı Tanımanın Yolları
İnsanın Hakikati: İnsan yalnızca et ve kemikten oluşan maddi bir varlık değildir. Hz. Ali'nin (a.s.) buyurduğu gibi, insan küçük görünen bedeninde büyük bir âlemi taşımaktadır. Hayal, akıl, kalp ve sır âlemleri insanın manevi derinliğini oluşturan katmanlardır.
Hakikate Yolculuk: İnsan bu manevi mertebeleri aşarak kendi hakikatini tanıdığında Rabbü'l-Âlemîn'in marifetine ulaşabilir. Gerçek marifet, insanın kendi varlığını keşfetmesiyle başlayan ilahi bir yolculuktur.
6. Yaratılışın Gayesi: Allah'ı Tanımak
İlahi Maksat: Kudsî hadiste ifade edildiği üzere Allah Teâlâ, bilinmek ve tanınmak istemiş; bu nedenle insanı yaratmıştır. Zâriyât Suresi'nde geçen "Ben cinleri ve insanları ancak bana kulluk etsinler diye yarattım." ayeti de İmam Muhammed Bâkır (a.s.) tarafından "Beni tanısınlar diye yarattım." şeklinde tefsir edilmiştir.
Kulluk ve Marifet: İnsan, kullukta ilerledikçe Allah ile bağı kuvvetlenir. Farzlara bağlılık ve haramlardan sakınmak, marifetullahın kapısını açan en önemli vesilelerdir. Allah'ı tanıyan kul için ibadet bir görev olmaktan çıkar; Rabbiyle münacat etmeye duyduğu özleme dönüşür.
7. Marifet Yolunun Anahtarı: Hiçlik
Hiçlik Makamı: Marifet yolunun en önemli sırrı, insanın Allah karşısındaki mutlak fakrını ve aczini idrak etmesidir. Kişi kendi varlığını bağımsız görmeyi bıraktığında ve bütün kudretin Allah'a ait olduğunu anladığında hakiki kulluğa yaklaşır.
Benlik En Büyük Engeldir: Manevi yolculuğun önündeki en büyük engel, insanın kendisini merkeze koyması ve "ben" davası gütmesidir. Aile içinde, toplumda ve insanlar arasındaki birçok çatışmanın temelinde benlik duygusu bulunmaktadır. Büyük ariflerin ve peygamberlerin ortak özelliği ise kendilerini değil Allah'ı merkeze almalarıdır. İmam Humeynî'nin ifadesiyle, bütün peygamberler aynı köyde yaşasalar aralarında hiçbir ihtilaf çıkmazdı; çünkü onların ortak gayesi nefis değil, yalnızca Allah'ın rızasıdır.