Bu derste, konulu tefsire giriş kapsamında peygamberlerin gönderiliş hikmeti, mucizelerin özellikleri, Kur'an-ı Kerim'in diğer ilahi kitaplardan farkları ve Kur'an ile ünsiyet kurmanın aşamaları ele alınmaktadır.
Musa Güneş hocamız; Kur'an'ın ebedî mucize oluşunu, 23 yıllık süreçte aşamalı olarak indirilmesini ve ilahi kelamla güçlü bir bağ kurmanın önemini açıklamaktadır. Kur'an'a bakmak, dinlemek, tilavet etmek, anlamını öğrenmek ve ayetler üzerinde tedebbür etmek gibi aşamalara dikkat çekmektedir.
1- İlahi Rehberlik, Peygamberler ve Mucizeler
Peygamberlerin Gönderiliş Hikmeti: Allah Teâlâ, insanı hem maddi dünyaya hem de manevi âleme yönelme kabiliyetiyle yaratmıştır. İnsan, dünya hayatının çekiciliğine kapılarak yaratılış gayesinden uzaklaşabileceği için Allah, insanlara doğru yolu göstermek, onları batıldan korumak ve ilahi hakikatleri öğretmek amacıyla peygamberler göndermiştir.
Peygamberler, insanlara yalnızca dinî hükümleri bildirmekle kalmamış; doğru inancı, güzel ahlakı ve Allah'a kulluğun esaslarını da öğretmişlerdir.
Mucizelerin Dönemsel Özellikleri: Allah Teâlâ, peygamberlerinin ilahi elçiliğini ortaya koymak için onlara mucizeler vermiştir. Bu mucizeler, çoğu zaman yaşadıkları dönemde öne çıkan alanlarla ilişkili olmuştur.
Hz. Musa (a.s.): Sihir ve büyücülüğün yaygın olduğu dönemde, asasının yılana dönüşmesi gibi mucizelerle gönderilmiştir. Bu mucizeler, sihirbazların yaptıklarından farklı olarak ilahi kudretin göstergesi olmuştur.
Hz. İsa (a.s.): Tıbbın önem kazandığı bir dönemde, Allah'ın izniyle hastaları iyileştirme ve ölüleri diriltme gibi mucizeler göstermiştir.
Hz. Muhammed (s.a.a.): Şiir, hitabet ve edebiyatın büyük önem taşıdığı Arap toplumunda, eşsiz anlatımı ve derin anlamlarıyla insanlığa meydan okuyan Kur'an-ı Kerim ile gönderilmiştir.
Önceki peygamberlerin birçok mucizesi belirli zamanlarda gerçekleşirken Kur'an-ı Kerim, kıyamete kadar insanlığa rehberlik eden kalıcı ve evrensel bir mucize olarak kabul edilmektedir.
2- Kur'an-ı Kerim'in Diğer İlahi Kitaplardan Farkları
Allah Teâlâ, insanlığın hidayeti için farklı dönemlerde peygamberler göndermiş ve onlara ilahi kitaplar vermiştir. Kur'an-ı Kerim ise iki temel özelliğiyle önceki ilahi kitaplardan ayrılmaktadır.
1. Kur'an'ın Mucize Olması: Tevrat, Zebur ve İncil ilahi vahiyler olmakla birlikte Kur'an-ı Kerim, doğrudan Hz. Muhammed'in (s.a.a.) en büyük ve kalıcı mucizesi olarak sunulmuştur.
Kur'an'ın mucize oluşu; eşsiz anlatımı, derin anlamları, ilahi öğretileri ve insanlığa sunduğu hidayet mesajıyla ilişkilidir. Kur'an, indirildiği dönemden itibaren benzerinin getirilmesi konusunda insanlara meydan okumuş ve her çağda üzerinde düşünülmesi gereken bir ilahi rehber olmuştur.
2. Kur'an'ın Aşamalı Olarak İndirilmesi: Kur'an-ı Kerim, yaklaşık 23 yıllık peygamberlik süreci boyunca ayet ve sureler hâlinde, olaylara ve ihtiyaçlara uygun olarak indirilmiştir.
Bu aşamalı iniş, müminlerin ayetleri öğrenmelerini, anlamalarını ve ilahi hükümleri hayatlarına uygulamalarını kolaylaştırmıştır. Böylece toplumun dinî ve ahlaki eğitimi tedricî biçimde gerçekleşmiştir.
3- Kur'an-ı Kerim ile Ünsiyet Kurmanın Aşamaları
Kur'an ile ünsiyet, insanın ilahi kelamla sürekli ve bilinçli bir bağ kurmasıdır. Bu bağ, Kur'an'a yönelmekten başlayarak onun mesajını anlamaya ve üzerinde düşünmeye kadar uzanan aşamalarla gelişmektedir.
1. Kur'an'a Bakmak: Kur'an ile ünsiyetin ilk aşamalarından biri, mushafa sevgi ve saygıyla bakmaktır. İslamî rivayetlerde Kur'an'a bakmanın manevi değerine dikkat çekilmektedir.
Ehlibeyt kaynaklarında Hz. Ali'nin (a.s.) yüzüne, anne ve babanın yüzüne sevgiyle, Kâbe'ye ve Kur'an'a bakmanın ibadet değeri taşıdığına ilişkin rivayetler bulunmaktadır. Bu rivayetler, kutsal değerlere sevgi ve saygıyla yönelmenin önemini göstermektedir.
2. Kur'an'ı Dinlemek: Kur'an okunduğunda dikkatle ve sükûnetle dinlemek, ilahi kelama gösterilen saygının bir gereğidir. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulmaktadır:
“Kur'an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun ki rahmete erişesiniz.” (A'râf, 204)
Kur'an'ı dikkatle dinlemek, insanın ayetlerin mesajına yönelmesine ve manevi duyarlılığını geliştirmesine yardımcı olmaktadır.
3. Kur'an'ı Tilavet Etmek: Kur'an'ı Arapça aslından doğru, tane tane ve tertil üzere okumak, ilahi kelamla bağ kurmanın önemli aşamalarındandır.
Tilavette harflerin doğru telaffuzuna, tecvid kurallarına ve ayetlerin anlamına uygun bir okuyuşa dikkat edilmelidir. Her gün düzenli olarak Kur'an okumak, insanın bu bağı canlı tutmasını sağlamaktadır.
4. Kur'an'ın Anlamını Öğrenmek: Kur'an'ı okumak kadar onun ne söylediğini anlamak da önemlidir. Ayetlerin anlamlarını meal ve tercümeler aracılığıyla öğrenmek, ilahi emirleri, yasakları ve öğütleri kavramaya yardımcı olmaktadır.
Bununla birlikte meal, Kur'an'ı anlamanın başlangıç aşamasıdır. Ayetlerin bağlamını ve daha derin anlamlarını öğrenmek için güvenilir tefsir kaynaklarına başvurulmalıdır.
5. Kur'an Üzerinde Tedebbür Etmek: Tedebbür, okunan ayetlerin anlamı, hikmeti ve insan hayatına yönelik mesajları üzerinde derinlemesine düşünmektir.
İnsan, ayetleri okurken onların kendisine hangi sorumlulukları hatırlattığını ve hayatında neleri değiştirmesi gerektiğini değerlendirmelidir. Kur'an-ı Kerim'de şöyle buyrulmaktadır:
“Onlar Kur'an üzerinde düşünmüyorlar mı? Yoksa kalplerinin üzerinde kilitler mi var?” (Muhammed, 24)
Bu ayet, Kur'an'ın yalnızca okunmasının değil, üzerinde düşünülmesinin ve mesajının kavranmasının da gerekli olduğunu göstermektedir.
Kur'an ile gerçek ünsiyet, ilahi kelamı dinlemek, okumak, anlamak ve üzerinde düşünerek hayatımıza rehber edinmekle gelişir.
Genel Değerlendirme
Allah Teâlâ, insanları doğru yola yönlendirmek amacıyla peygamberler göndermiş ve onların ilahi elçiliklerini mucizelerle desteklemiştir. Kur'an-ı Kerim, Hz. Muhammed'in (s.a.a.) kalıcı mucizesi olarak insanlığa hidayet kaynağı olmuştur.
Kur'an'ın yaklaşık 23 yıllık süreçte aşamalı olarak indirilmesi, ilahi öğretilerin öğrenilmesini ve hayata geçirilmesini kolaylaştırmıştır. Ancak Kur'an'ın rehberliğinden yararlanmak, yalnızca onu okumakla sınırlı değildir.
Kur'an ile gerçek bağ, onu sevgiyle dinlemek, düzenli okumak, anlamını öğrenmek, üzerinde düşünmek ve öğretilerini hayata yansıtmakla kurulur.