Ehl-i Beyt mektebinin on birinci imamı Hz. İmam Hasan Askerî’nin (a.s.) mübarek doğum yıl dönümü, yalnızca büyük bir şahsiyetin dünyaya gelişini anmak değil; onun kısa fakat son derece etkili hayatını, ilmini, ahlakını, mücadelesini ve kendisinden sonraki gaybet dönemine ümmeti nasıl hazırladığını yeniden düşünmek için önemli bir vesiledir.
İmam Hasan Askerî (a.s.), ömrünün büyük bölümünü Abbâsî yönetiminin ağır baskı ve gözetimi altında geçirdi. Buna rağmen ilimden, irşattan, toplumun manevi terbiyesinden ve Ehl-i Beyt çizgisinin korunmasından vazgeçmedi. Onun hayatı bize bazen en büyük mücadelenin meydanlarda değil; inancı korumakta, insan yetiştirmekte, doğru düşünceyi yaşatmakta ve gelecek nesilleri büyük imtihanlara hazırlamakta olduğunu göstermektedir.
Doğumu ve Mübarek Ailesi
İmam’ın adı Hasan, künyesi Ebu Muhammed, en meşhur lakabı ise Askerîdir. Babası onuncu imam Hz. İmam Ali Hâdî (a.s.), annesi ise kaynaklarda Salîl, Sûsen veya Hadîse gibi isimlerle anılan faziletli ve takvalı bir hanımdır.
Tarih kaynaklarında doğum tarihi hakkında farklı rivayetler bulunmaktadır. Yaygın rivayetlerden birine göre hicrî 232 yılında Rebîü'l-âhir ayında Medine’de dünyaya gelmiştir.
“Askerî” lakabı da hayatının önemli bir bölümünü açıklamaktadır. Sâmerrâ'nın askerî bölgesi Asker olarak bilindiğinden, hem İmam Hâdî (a.s.) hem de oğlu İmam Hasan (a.s.) burada yaşamaları sebebiyle “Askerî” nispetiyle tanınmışlardır.
Fakat bu isim aynı zamanda onun hayatının şartlarını da hatırlatır: İmam, özgürce hareket edebilen bir din önderinden ziyade, devletin sürekli takip ettiği ve toplumla irtibatını sınırlamaya çalıştığı bir imam olarak yaşadı.
Baskı Altında Geçen Bir Hayat
İmam Hasan Askerî’nin (a.s.) hayatını anlamanın anahtarlarından biri, içinde yaşadığı siyasî ortamdır.
Abbâsî yönetimi Ehl-i Beyt imamlarının Müslüman toplum üzerindeki manevi nüfuzunun farkındaydı. Özellikle İmam Hasan Askerî (a.s.) döneminde bu hassasiyet daha da artmıştı. Çünkü Ehl-i Beyt'ten gelen rivayetlerde Hz. Peygamber'in (s.a.a.) soyundan gelecek olan ve zulümle dolmuş yeryüzünü adaletle dolduracak Mehdi'nin geleceği inancı yaygınlaşmıştı.
Bu nedenle İmam'ın hareketleri yakından takip edildi. Kaynaklarda onun zaman zaman hapsedildiği, yönetimin kontrolü altında tutulduğu ve takip edildiği aktarılmaktadır.
Ancak baskı İmam’ı toplumdan koparamadı.
Aksine o, şartların gerektirdiği yeni bir irşat ve önderlik yöntemi geliştirdi.
Doğrudan görüşmenin mümkün olmadığı zamanlarda mektuplar, güvenilir vekiller ve yakın öğrencileri aracılığıyla takipçileriyle irtibat kurdu. Böylece Şia toplumu, imamın sürekli fiziksel olarak erişilebilir olmadığı şartlarda da dinî hayatını sürdürebilecek bir yapıya doğru ilerledi.
Bu durum, İmam Hasan Askerî’nin hayatını Gaybet dönemine hazırlık sürecinin en önemli aşamalarından biri hâline getirmiştir.
Altı Yıllık İmamet, Asırlara Uzanan Etki
Babası İmam Ali Hâdî’nin (a.s.) hicrî 254 yılında vefatından sonra İmam Hasan Askerî (a.s.) imamet görevini üstlendi.
İmamet süresi yaklaşık altı yıl sürdü. Hayatı da oldukça kısaydı; hicrî 260 yılında Sâmerrâ'da şehit edildi ve babası İmam Hâdî'nin (a.s.) yanına defnedildi.
Fakat Ehl-i Beyt imamlarının etkisi, yaşadıkları yılların uzunluğuyla ölçülmez.
İmam Hasan Askerî (a.s.) çok kısa süren imameti içerisinde bir taraftan Ehl-i Beyt mektebinin ilmî mirasını korurken diğer taraftan takipçilerini yaklaşmakta olan çok farklı bir döneme hazırlıyordu.
Bu dönem, oğlu İmam Mehdi’nin (a.f.) imameti ve Gaybet dönemi idi.
Dolayısıyla onun imametinin en önemli boyutlarından biri, toplumun imamla ilişkisinin yalnızca fiziksel görüşmeye bağlı olmadığını öğretmesi ve güvenilir âlimler, raviler ve vekiller aracılığıyla dinî hayatın sürdürülebileceği bir toplumsal yapı oluşturmasıdır.
İbadetin Özü: Çokluk Değil, Derinlik
İmam Hasan Askerî’nin (a.s.) ahlak öğretisinin en çarpıcı taraflarından biri ibadete bakışıdır.
