Bu derste, Hz. Peygamber’in (s.a.a.) Mekke’den Medine’ye hicret süreci, Kuba Mescidi’nin inşası, Hz. Ali (a.s.) ve ailesinin Medine’ye katılımı ile Medineli Müslümanların (Ensar) muhacirleri karşılaması ele alınmaktadır.
Ferman Kızmaz hocamız; hicretin İslam tarihinde bir dönüm noktası kabul edilmesini, hicri takvimin tarihsel gelişimini, Medine Mescidi’nin çok yönlü işlevlerini, Medine Sözleşmesi’nin temel maddelerini ve Ensar ile Muhacirler arasında gerçekleştirilen kardeşlik akdini detaylı bir şekilde incelemektedir.
1. Kuba’ya Varış ve Medine’ye Giriş
Karşılama ve Hicretin Önemi: Hz. Peygamber (s.a.a.), Kuba’da bir süre kalarak burada mescidin inşasını gerçekleştirdi. Hz. Ali (a.s.) ve beraberindekilerin de bölgeye ulaşmasının ardından Medine’ye geçildi. Hz. Peygamber’in Medine’ye gelişi Müslümanlar tarafından büyük bir sevinç ve coşkuyla karşılandı.
Ensar ve Muhacir Yardımlaşması: Mekke’den hicret ederek Medine’ye yerleşen Müslümanlara Muhacir, onlara yardım eden Medineli Müslümanlara ise Ensar adı verildi. Ensar ile Muhacirler arasında oluşan dayanışma, Müslüman toplumunun sosyal bütünlüğünü güçlendirdiği gibi siyasi ve askerî açıdan da daha güçlü bir yapının ortaya çıkmasına katkı sağladı.
2. Hicri Takvimin Başlangıcı
Tarihsel Süreç: Hicret, İslam toplumunun oluşumu açısından büyük bir dönüm noktası olduğundan Müslümanların tarih anlayışında merkezi bir konuma sahip olmuştur. Daha sonraki süreçte hicret esas alınarak hicri takvim düzenlenmiş ve ikinci halife döneminde Muharrem ayının yılın ilk ayı kabul edilmesiyle takvim resmî bir sisteme kavuşturulmuştur.
3. Mescidin İnşası ve Medine Sözleşmesi
Mescidin Çok Yönlü Kullanımı: Medine’de inşa edilen Mescid-i Nebevî yalnızca namaz ve ibadetlerin gerçekleştirildiği bir mekân değildi. Mescid aynı zamanda eğitim, toplumsal istişare, yargılama ve kamu işlerinin yürütüldüğü çok yönlü bir merkez olarak kullanıldı. Mescidin bir bölümünde oluşturulan Suffe ise kalacak yeri bulunmayan ve ilim tahsiliyle meşgul olan Müslümanların barındığı önemli bir eğitim alanı hâline geldi.
Medine Sözleşmesi: Medine’de yaşayan farklı toplulukların hak ve sorumluluklarını belirlemek amacıyla bir sözleşme hazırlandı. Bu sözleşmeyle tarafların dinî özgürlükleri güvence altına alınmış, mevcut sosyal sorumlulukların ve diyet uygulamalarının sürdürülmesi kararlaştırılmış, şehrin güvenliğinin ortaklaşa korunması benimsenmiş ve ortaya çıkabilecek önemli anlaşmazlıklarda Hz. Muhammed (s.a.a.) hakem olarak kabul edilmiştir.
4. Kardeşlik Akdi ve Toplumsal Yapı
Sosyal ve Kültürel Farklılıklar: Medine’de Evs ve Hazreç kabileleri ile Mekke ve farklı bölgelerden gelen Müslümanlar arasında yaşam tarzı, meslek, kabile kültürü ve toplumsal alışkanlıklar bakımından çeşitli farklılıklar bulunmaktaydı. Yeni İslam toplumunun güçlü bir şekilde kurulabilmesi için bu farklılıkların ortak bir iman ve kardeşlik anlayışı etrafında birleştirilmesi gerekiyordu.
Kardeşlik ve Fedakârlık: Hz. Peygamber (s.a.a.), Muhacirler ile Ensar arasında kardeşlik akdi gerçekleştirerek toplumdaki birlik ve dayanışmayı güçlendirdi. Ensar, Mekke’de mallarını ve imkânlarını geride bırakarak hicret eden Müslümanlara maddi ve manevi açıdan büyük fedakârlıklar gösterdi. Böylece iman kardeşliğine dayanan yeni bir toplumsal yapı oluşturuldu.