Bu derste, İslam'ın belirli bir kavme veya coğrafyaya değil, kıyamete kadar bütün insanlığa hitap eden evrensel bir din olduğu ele alınmaktadır. Ayrıca Kur'an'ın sabit ve değişken kanunları, imamet ve Mehdeviyet inancı, içtihadın önemi ve Şia mektebinin değişen zamanın ihtiyaçlarına cevap verebilen yapısı incelenmektedir.
Ferman Kızmaz hocamız; İslam'ın evrenselliğini Kur'an ayetleri ve tarihî örneklerle açıklayarak ilahi rehberliğin sürekliliğini, aklın dinî hükümleri anlamadaki rolünü ve içtihadın önemini değerlendirmektedir. Özellikle Ehlibeyt rehberliği, Mehdeviyet ve Velayet-i Fakih anlayışının Şia düşüncesindeki yerini ele almaktadır.
1- İslam'ın Evrenselliği
İslam, yalnızca Arap toplumuna veya belirli bir coğrafyaya gönderilmiş bir din değil, kıyamete kadar bütün insanlığa hitap eden evrensel ve ebedî bir ilahi mesajdır.
Kur'an'ın Evrensel Hitabı: Kur'an-ı Kerim'de yer alan “Ey insanlar!” hitabı, ilahi mesajın bütün insanları kapsadığını göstermektedir. İslam'ın temel ilkeleri, belirli bir döneme veya topluma özgü olmayıp insanlığın ortak ihtiyaçlarına cevap vermektedir.
Hz. Peygamber'in Evrensel Daveti: Hz. Peygamber'in (s.a.a.) farklı devletlerin yöneticilerine gönderdiği davet mektupları da İslam'ın yalnızca Araplara yönelik olmadığını ortaya koymaktadır. Bu davetler, peygamberlik misyonunun bütün insanlığı kapsadığının tarihî örneklerindendir.
Dolayısıyla İslam'ın evrenselliği, hem Kur'an'ın hitabında hem de Hz. Peygamber'in (s.a.a.) tebliğ faaliyetlerinde açıkça görülmektedir.
2- Kur'an'ın Sabit ve Değişken Kanunları
Kur'an-ı Kerim, hayatın bütün ayrıntılarını tek tek açıklayan bir ansiklopedi değil, insanlığa doğru yolu gösteren temel ilahi ilkeleri ve kanunları içeren bir hidayet rehberidir.
Sabit Kanunlar: Evrende değişmeyen ilahi kanunlar bulunduğu gibi Kur'an'da da zaman ve mekâna göre değişmeyen temel ilkeler bulunmaktadır. Tevhid, adalet, doğruluk ve ahlaki sorumluluklar bu ilkeler arasında yer almaktadır.
Değişen Şartlar: İnsanların yaşam biçimleri, toplumsal ilişkileri ve karşılaştıkları meseleler zaman içerisinde değişmektedir. Ancak bu değişimler, dinin temel ilkelerinin geçerliliğini ortadan kaldırmamaktadır.
Kur'an'ın Derinliği: İnsan aklı ve bilgisi geliştikçe Kur'an'ın ortaya koyduğu ilahi ilkelerin farklı boyutları daha iyi anlaşılabilir. Böylece Kur'an, her dönemde insanlığa rehberlik etmeyi sürdürmektedir.
İslam'ın evrenselliği, değişmeyen ilahi ilkelerin farklı zaman ve şartlarda uygulanabilmesini gerektirmektedir.
3- İmamet ve Mehdeviyetin Önemi
İslam'ın kıyamete kadar devam edecek evrensel bir din olması, ilahi rehberliğin sürekliliği meselesini de gündeme getirmektedir. Şia inancına göre bu süreklilik, imamet makamıyla sağlanmaktadır.
İmametin Görevi: İmamet, Hz. Peygamber'in (s.a.a.) getirdiği dinin korunmasını, doğru anlaşılmasını ve ilahi hedeflerinin gerçekleştirilmesini sağlayan bir rehberlik makamıdır. İmamlar, yeni bir vahiy getirmeden peygamberlik misyonunun devamını üstlenmektedir.
İlahi Hüccetin Sürekliliği: Şia akaidine göre yeryüzü hiçbir zaman Allah'ın hüccetinden mahrum kalmaz. Bu anlayış, ilahi rehberliğin insanlık tarihi boyunca devam ettiğini ifade etmektedir.
Mehdeviyet İnancı: On İkinci İmam Hz. Mehdi'nin (a.f.) gaybette olması, imamet silsilesinin sona erdiği anlamına gelmemektedir. Şia inancına göre İmam Mehdi (a.f.), gaybet döneminde de Allah'ın yeryüzündeki hüccetidir.
Bu nedenle imamet ve Mehdeviyet, İslam'ın korunması ve ilahi rehberliğin sürekliliği bakımından Şia düşüncesinin temel esasları arasında yer almaktadır.
4- İçtihat Kapısının Açık Olması
İslam'ın evrensel ve ebedî bir din olması, farklı dönemlerde ortaya çıkan yeni meselelerin dinî ilkeler doğrultusunda değerlendirilmesini gerektirmektedir.
İçtihadın Önemi: İçtihat, Kur'an, sünnet, akıl ve diğer geçerli delillerden yararlanarak dinî hükümlerin belirlenmesi faaliyetidir. Bu yöntem, dinin temel ilkelerini korurken yeni meselelerin çözümlenmesine imkân sağlamaktadır.
Aklın Rolü: Şia düşüncesinde akıl, dinî bilgilerin anlaşılmasında ve hükümlerin çıkarılmasında önemli bir yere sahiptir. Aklın doğru kullanılması, dinin farklı zaman ve şartlarda anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.
İçtihadın Sınırlandırılması: Ders kapsamında, Ehlibeyt rehberliğinden uzaklaşılması, aklın rolünün daraltılması ve içtihadın sınırlandırılması, Sünni ekolün bazı tarihî yaklaşımlarına yönelik temel eleştiriler olarak değerlendirilmektedir.
Şia mektebinde içtihat kapısının açık tutulması ise yeni meselelerin dinî deliller ışığında ele alınmasını sağlayan önemli bir özellik olarak görülmektedir.
İçtihat, dinin değişmez ilkeleriyle değişen hayat şartları arasında doğru bir ilişki kurulmasına imkân sağlamaktadır.
5- Şia Mektebinin Dinamik Yapısı
Şia mektebi, Ehlibeyt rehberliği, akla verdiği önem, içtihat kapısının açıklığı ve Mehdeviyet inancıyla İslam'ın evrensel mesajının korunmasını ve yeni nesillere aktarılmasını hedeflemektedir.
Ehlibeyt Rehberliği: Şia inancına göre Ehlibeyt imamları, dinin doğru anlaşılması ve korunmasında temel rehberlerdir. Onların öğretileri, İslam'ın inanç, ahlak ve hukuk alanlarındaki temel kaynakları arasında yer almaktadır.
Akıl ve İçtihat: Şia fıkhında aklın ve içtihadın önemli bir yere sahip olması, çağın değişen şartlarında ortaya çıkan yeni meselelerin dinî ilkeler doğrultusunda değerlendirilmesini sağlamaktadır.
Mehdeviyet: İmam Mehdi'nin (a.f.) varlığına ve zuhuruna inanmak, ilahi rehberliğin sürekliliğini ve adaletin yeryüzünde hâkim olacağına yönelik inancı ifade etmektedir.
Velayet-i Fakih: Gaybet döneminde Velayet-i Fakih anlayışı, özellikle bu görüşü benimseyen Şia âlimlerine göre İslam toplumunun dinî, siyasi ve toplumsal ihtiyaçlarının karşılanmasında önemli bir yönetim ve rehberlik modeli olarak değerlendirilmektedir.
Bu özellikler, Şia düşüncesinde dinin temel ilkelerini koruyarak değişen zamanın ihtiyaçlarına cevap verme anlayışının önemli unsurlarıdır.
Genel Değerlendirme
İslam, belirli bir kavme veya döneme özgü olmayan, kıyamete kadar bütün insanlığa hitap eden evrensel ve ebedî bir dindir. Kur'an-ı Kerim, değişmeyen ilahi ilkeleriyle her dönemde insanlığa rehberlik etmektedir.
Şia inancına göre imamet ve Mehdeviyet, ilahi rehberliğin sürekliliğini ve dinin korunmasını sağlayan temel esaslardır. Akıl ve içtihat ise yeni meselelerin dinin sabit ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmesine imkân tanımaktadır.
İslam'ın evrenselliği, ilahi ilkelerin her çağda geçerliliğini korumasına dayanmaktadır. Şia mektebinde Ehlibeyt rehberliği, imamet, Mehdeviyet, akıl ve açık içtihat kapısı, bu sürekliliğin ve dinî dinamizmin temel unsurları olarak kabul edilmektedir.