1. Allah''ın Sıfatlarının Tasnifi (Sınıflandırılması)
Dersin ilk bölümünde, önceki derslerde değinilen sıfat tasnifleri tekrar edilir ve yeni bir tasnif eklenir:
A. Zati ve Fiili Sıfatlar:
Zati Sıfatlar: Sadece Allah''ın zatı düşünülerek O''na atfedilen sıfatlardır. Başka bir mahluka ihtiyaç duyulmaz (Örn: Hayat, İlim, Kudret).
Fiili Sıfatlar: Allah ile mahlukat arasındaki eylem ilişkisinden doğan sıfatlardır (Örn: Yaratıcı, Rızık verici, Gafur/Bağışlayan).
B. Sübuti ve Selbi (Celali ve Cemali) Sıfatlar:
Sübuti (Cemali) Sıfatlar: Allah''a ispat edilen, O''nda var olan kemal sıfatlardır.
Önemli Kural: İçinde hiçbir eksiklik barındırmayan mutlak kemal sıfatlar Allah''a atfedilir. Ancak içinde eksiklik barındıran kemal sıfatlar (Örn: Cesur/Şüca olmak gibi) Allah''a atfedilmez. Çünkü cesaret, potansiyel bir tehlike veya düşman karşısında korkmamayı ifade eder; Allah için bir tehlike veya rakip söz konusu olamaz.
Selbi (Celali) Sıfatlar: Allah''tan olumsuzlanan, O''nun münezzeh olduğu eksiklikleri ifade eden sıfatlardır (Örn: Aciz değildir, cisim değildir, zalim değildir). Selbi sıfatlar, özünde sübuti sıfatlara (Aciz değil -> Kadir, Cahil değil -> Alim) döndürülebilir.
2. Allah''ın İlim Sıfatı
Dersin ikinci bölümünde, Allah''ın `Alim` (Her şeyi bilen) sıfatı detaylıca incelenir:
A. İlmin Mahiyeti:
İlim sıfatının bir boyutu Zati (yaratmadan önce bilmesi), bir boyutu Fiili (yarattıktan sonraki eylemleri bilmesi) niteliktedir.
Allah''ın ilmi geçmişi, şimdiyi ve geleceği kuşatır. O''nun için `gayb` (bilinmeyen) diye bir şey yoktur; her şey O''na `şehadet` (görünen/hazır) halindedir.
B. Zaman Algısı Örneği:
Konuşmacı, zamanı (geçmiş, şimdi, gelecek) bir evin içindeki delikten bakan kişi ile damın üzerindeki kişi örneğiyle açıklar:
Delikten bakan (insan) için olaylar sırayla geçer (geçmiş-şimdi-gelecek).
Damdaki (Allah) ise tüm süreci aynı anda, bir bütün olarak görür. O''nun için zaman şeridi bir `hal/durum`dur; geçmiş veya gelecek yoktur. Kıyamet bizim için gelecektir, Allah için ise `hazır`dır.
C. Akli ve Nakli Deliller:
Akli Delil: Mahlukatta var olan ilim, Yaratıcı''dan gelmiştir. Kendinde olmayanı başkasına veremezsin ilkesi gereği, insanlarda ilim varsa, onları Yaratanda da mutlak ilim olmalıdır.
Nakli Deliller (Ayetler):
Mülk Suresi 14: `Yaratan bilmez mi? O, en ince işleri görüp bilmektedir.` (Bir mühendis yaptığı cihazı nasıl bilirse, Allah da yarattığını bilir).
Enam Suresi 59: `Gaybın anahtarları O''nun yanındadır... O, karada ve denizde ne varsa bilir; O''nun ilmi dışında bir yaprak bile düşmez.`
Mümin Suresi 19: `Allah, gözlerin hain bakışını ve kalplerin gizlediğini bilir.`
D. İlmin Pratik Etkisi (Nefis Tezkiyesi):
Allah''ın her şeyi bildiğine, hatta kalpteki niyetleri ve hain bakışları bile gördüğüne iman etmek, insanın davranışlarını değiştirir. Bir çocuğun yanında bile yapmaktan çekindiğimiz hataları, her an bizi gören Allah''ın huzurunda yapmamamızı sağlar. Bu bilinç, nefis tezkiyesinin temelidir.