Bu derste, peygamberlerin ameldeki masumiyeti, yani günah işlememe sıfatının felsefî ve aklî temelleri ile bu ilahi korumanın kulun iradesiyle olan ilişkisi ele alınmaktadır. Üstad Abbas Akyüz; peygamberlerin robotik bir zorunlulukla değil, sahip oldukları mutlak bilgi ve çelikten iradeyle günahtan uzak durduklarını güven delili çerçevesinde kelamî argümanlarla açıklamaktadır.
1. Aklî Temel: Güven Delili
Söylem ve Eylem Uyumu: Bir elçinin getirdiği mesajın toplumda karşılık bulması, o elçinin mesajı bizzat kendi hayatında uygulamasına bağlıdır. Yalanın, zulmün ve haksızlığın çirkinliğini anlatan bir peygamberin kendisi bu hatalardan birini işlerse, kitlelerin ona olan güveni kökten sarsılır.
Bir Kere Yalan Yeterlidir: Tıpkı eşler arasında bir kez yakalanan yalanın geçmişe ve geleceğe dair bütün güveni zedelemesi gibi, peygamberin hayatında yaşanacak en küçük bir ahlaki sapma da getirdiği ilahi dinin güvenilirliğini sarsar. Allah, mesajının zayi olmaması için peygamberlerini bu tür zafiyetlerden korumuştur.
2. Masumiyetin İki Büyük Sırrı
Peygamberler, günah işleme özgürlüğüne ve fiziksel imkâna sahip olmalarına rağmen iki temel dinamik sayesinde masum kalırlar.
Kesin ve Şuhudî Bilgi: İnsan, necis bir maddeyi veya ateşi yemeyi aklından bile geçirmez; çünkü onun zararını kesin olarak bilir. Peygamberler de günahların ruhu yakan, kirleten ve insanı Allah’tan uzaklaştıran hakiki yüzünü açık bir bilgiyle gördükleri için günahtan tiksinir ve ona asla yaklaşmazlar.
Çelikten İrade: Bazen insan, bir şeyin zararlı olduğunu bildiği hâlde irade zayıflığı nedeniyle o hataya düşebilir. Peygamberler ise insanlığın en güçlü iradesine sahip ilahi liderleridir. İslam’daki namaz ve oruç gibi ibadetler, insanın haramlara karşı bu irade kalkanını güçlendiren pratik yollardır.
3. Fıkhî Sınırlar ve Masumiyetin Dereceleri
Masumiyetin Sınırı Günahlardır: İnsanın fiilleri fıkıhta farklı hükümlere ayrılır. Masumiyet; farzları eksiksiz yerine getirmek ve haramlardan mutlak şekilde kaçınmaktır. Peygamberlerin evla olanı terk etmesi, yani terk-i evla yapması, mekruh bir işe yönelmesi veya müstahapları bazı durumlarda yapmaması onların masumiyet sıfatını zedelemez.
İsmetin Zirvesi: Bütün peygamberler masumiyetin temel sınırına, yani günah işlememe makamına sahiptir. Bununla birlikte kendi aralarında mertebe farklılıkları vardır. Hz. Muhammed Efendimiz (s.a.a), masumiyetin, teslimiyetin ve ahlaki olgunluğun en yüce zirvesini temsil etmektedir.